Skriuw ek ris in reaksje yn it Gastenboek wat jimme fan'e side fyne !
Interview Op'e Roaster (April 2012)

Âld Berltsumer skoalmasters.


De BERLTSUMER skoalle gie, krekt as yn de measte doarpen, út fan de tsjerke. Yn de Roomske tiid wie dit hjir de St. Michaëls Parochie en letter wie dat de sa neamde Nederduytse Gereformeerde Kerk, de út pleatslike gemeenten besteande Grifformearde tsjerke wêrûnder dy fan fan Berltsum. Yn materiële saken waard de tsjerke bestjoerd troch tsjerkfâden. Tsjerkfâden stienen destiids yn heech oansjen by de doarpsbewenners. Hja waarden keazen troch dyjingen dy't doe de saneamde floreenbelêsting (letter grûnbelêsting neamd) betellen. (H.H. = Hege Hearen Tsjerkfâden waarden hja neamd) Hja stienen bûten de tsjerkerie. It wie in kolleezje dat by stien waard troch de sa neamde (doarps) notabelen. 

Hjir wie it pleatslik brûkme dat de skoalmasters troch de tsjerkfâden beneamd waarden nei in soarte fan proefles en ek wie it wichtich dat hja goed sjonge koenen en oargelspylje. De earste oprjochters en dirigenten fan "de Bazuin" en "Klimop" hjir yn Berltsum wienen dan ek resp. de (haad) masters Siebe Heinsma (C.V.O.) en Jan Groenewold (Iepenb. skoalle). Beide wienen op muzikaal gebiet goed ûnderlein, sawol yn tsjerke as der bûten waard gebrûk makke fan masters talinten. Foarâl fan master Groenewold, hy wie de oprjochter fan in berne koar en in strykorkest hjir yn Berltsum. Letter bekend as it strykorkest "Groenewold". 

It tafersjoch op de skoalmasters waard fakentiids hôlden troch in skoalopsjinner. In echt ferneamde skoal opsjinner yn N.W. Fryslân hat û.o. de Minniste dûmny Marten Martens west. It wie in bybaan om wat by fertsjinje te kinnen. Yn Berltsum wie it net de skoalopsjinner mar de Herfoarme dûmny, dy 't op de skoalmaster(s) ta seach. It basis ynkommen koe pleatslik noch al ferskille. Hjir wie ek it Skoallelân, dat oan de Ljouwerterfeart lei, wêr fan de pachtopbringst bestimd wie foar de skoalmasters. Hja krigen ek it skoaljild en de bybaantsjes leveren hiel wat op. Sa wie master Groenewold koster, oargelist, foarsanger, tsjerkehôf administrateur, boade fan de tsjerkfâden, hy hâlde it grêfregister by en gean sa mar troch. Mar foarâl wie hy skoalmaster dy't de bern it lêzen, skriuwen en rekkenjen bybringe moast. Dêrneist wie it psalmsjongen en de katechismusleare tige wichtich. Mar ek oare berneferskes en rymkes wienen moai om te sjongen en op te sizzen.

As earste skoalmaster wurdt hjir yn Berltsum yn 1592 neamd in sekere Everardus Jelly Bornensis. Nei alle gedachten is hy foar 1580 kleasterling west. Yn 1591 moat hjir ek in Johannes Hillebrandi út Ysbrechtum wei kommen wêze. Hy is yn 1591 al wer fuort gien nei Ternaard. Yn 1604 is der in Jan Goeris, in skoalmasterssoan, út Berltsum. (Belcum) Hjir moat dus ek in master Goeris (Joris) stien ha yn 1604. Hy libbe noch yn 1621, want op 7 maaie 1621 wie in Goris Cornelis tsjûge by it opmeitsjen fan in akte. Tusken 1586 en 1624 komt hjir ek hieltiid in master Frans Jansen foar as oargelist "tot Belckum". Yn (aug.) 1622 en yn 1612 wie hy ûntfanger en doarpsrjochter te (Belcum). Nochris wurdt hy neamd yn 1621, dan as oargelist en derneist ek as tsjerkfâd. Hjir út blykt dus, dat Berltsum doedestiids ek al in oargel hie. Nearne net wurdt hy "skoalmaster" neamd.

Yn 1625 wie master Pyter Daniëls skoalmaster te Berltsum. Yn july 1631 ûntfong hy de skoalpinningen. As jo dûmny P.Nota leauwe meie moat dit in "Stelma" west ha (ôfkomstich út Pommeren) en der is noch in Paulus Stelma op folge. (syn soan ? sjoch fierderop) Op 18-9-1695 binne te Winsum boaske Pyter Daniëls fan Berltsum en Trijntie Saakes fan Winsum. Mooglik wie dit syn pakesizzer mar it is net wis. Op 1-5-1647 binne ôfreizge fan út de Lemmer wei nei Berltsum ta, de skoalmaster Paulus Jochums Stelma mei syn op 17-6-1649 te Eastersee troude wiif Beezo Goycken's dochter. Hy wie ek oargelist. (By Ferwerd lêze wy: dat in dêr op 15-6-1666 in Petrus Abrahammi Stelma fan de Lemmer kaam, hy wie de soan fan Daniël Stelma en te Ferwerd doopt op 26-12-1676) 

Hjir moat ek in master Willem Meijnderts (tusken 1600 -1666) west ha. Hy kaam op 1-5-1647 fan Bitgum en wie troud mei Antie Willems. Syn traktemint wie yn totaal 215,- Hy wie ek oargelbouwer.(plm 1600-1666). Hy hat û.o it oargel fan Blessum (1659) boud, it oargel fan Âldtsjerk (1646) en (wierskynlik) ek it eardere oargel fan Ferwerd. Fan it oargel fan Âldtsjerk is noch snijwurk en binne noch inkelde frontpipen te sjen yn it Frysk Museum. Ek boude hy it oargel yn de Gertrudis tsjerke fan Idaard. Yn 1654 boude oargelmakker Willem Meijnderts in nij oargel foar de Sint Pitertsjerke fan Grou, werby it âlde oargel in funksje krige as rêchposityf. Dit nije orgel hie trije klavieren en telde sechtsjen stimmen en krige in plak op de westlike galerij boppe de yngong. Yn 1852 / 1853 is dit oargel ferfongen troch in gehiel nij oargel. Út in tsjerkfâdij rekkening fan Wartena fan 31- 8-1655 blykt dat in som betelle wurdt oan wln. Wijllem Meinderts Oerwerckmaecker te Belckum. Hy komt dus neist skoalmaster, oargelist en oargelmakker ek foar as oerwurkmakker.

Op 20-6-1667 in mr. Govert Eelckes Adama "schooldienaar tot Belcum". Op 16-8-1666 tekende mr. Govert Eelckes noch as tsjûge in testamint te Berltsum.

Dan komme wy hjir op 29-2-1676 in Cornelis Gelly (Jelles) tsjin as skoalmaster. Hy kocht yn 1676 mei syn wiif Theuntie Pytters de Vries (Fries) in hûs. Hy wenne hjir yn 1677 en ek op 22-10-1681 wie Cornelis Jelles noch skoalmaster yn Berltsum. Hy wie ôfkomstich fan Britsum en yn 1667 yn Berltsum skoalmaster wurden. Hy hat hjir jierren stien. Yn 1715 komt hy noch foar as doarps rjochter. Op 21-7-1669 wurdt master Cornelis Jeltes, skoaltsjinner "tot Belcum" veniam actatis gunt troch it Hôf fan Fryslân. (Hjir hat ek noch in mr. Gerrit Hofma wenne A. 729-730) Op 11-3-1693 en op 25-11-1709 wie Cornelis Gelly hjir skoalmaster en doarps rjochter. Ek op 16-5-1713 en 1-3-1714 wurdt hy jitris neamd as doarpsrjochter yn Berltsum. Hy wenne letter neist de herberch "Het Wapen van Vriesland".

Yn dizze jierren wenne hjir ek de oargelmakker Harmen Jans (1620-1690), boaske mei Tryntje Jans, dy't teffens oargelist wie. Hy is yn 1667 út Wanswert wei hjir kommen te wenjen. Yn 1667 levere hy noch in oargel oan de tsjerke fan Wânswert. Tusken 1674-1675 wurdt it oargel yn Tsjummearum alhiel troch him fernijd. Yn 1681 levert hy in oargel oan de tsjerke fan Bears. Yn plm. 1700 oan Peins, letter ferfongen yn 1867 troch in oar oargel. Yn 1719 oan Easterbierrum, letter ek ferfongen yn 1868 troch in oar oargel. Yn 1677 in oargel mei ien klavier oan Boksum. It troch him yn 1665 yn Seisbierrum boude oargel is nea goedkard wurden en nei werhelle ferbetterings yn 1719 ferfongen troch in oar oargel. Yn Meppel hat ek sa’n saak spile om it dêr troch him makke nije oargel yn de Maria tsjerke. Hy levert in oargel oan Wurdum. Yn 1710 oan Sleat. Oan Winaam. Ek yn Woarkum waard troch him in oargel boud yn de St. Gertrudis tsjerke. It oargel fan Mantgum is troch him boud of útwreide. De heit fan Jan Harmens berne yn 1655, Harmen Jans, ek oargelmakker en oargelist, op 22-5-1712 boaske mei Aafke Walings, komt hjir noch foar yn 1690 mar dan inkeld as mr. Jan Harmens, oargelist en oargelmakker te Berltsum. Sûnt 1680 is syn soan Jan Harmens (Camp) ek yn de saak. Jan Harmens is ferstoarn op 8-1- 1720. (Der hat net blyken dien, dat hja ek skoalmasters wienen lies ik earne, oaren miene fan wol en dy hawwe gelyk.) It wurk fan de Camp’s wie sterk ynspireare troch de oargels fan de oargelbouwer Baders út Ljouwert. Hy is noait op it nivo fan de Baders kommen. De Baders komme út Westfalen en Jan Harmens is leerling by harren west yn Ljouwert. Op 29-1-1715 binne te Frjentsjer troud: Harmen Jansen fan Berltsum (op't heden yn Frjentsjer wenjend) en Geeltie Cornelis fan Frjentsjer. Hy wie wierskynlik in soan fan de oargelmakker Jan Harmens.

Om 1715 hinne komt hjir de nije skoalmaster Yme Wiltjes, teffens doarpsrjochter. Syn traktemint wie 136 Car.gûnen en as oargelist 65 Car. gûnen. Nei de dea fan Jan Harmens binne alle skoalmasters teffens oargelist west. Hja ûntfongen 201 Car.gounen en derneist de skoaljilden en fergees wenjen. Yn (maaie) 1720 wie Yme Wiltjes ek Diaken. Hy is foar 20-9-1742 stoarn. Op 18-10 1742 waard ta skoalmaster keazen mr. Andries Jacobs Renema, berne yn 1705 te Marsum, as master (1731-1742) ôfkomstich fan Ingelum. Hy wie hjir noch yn it jier 1744. Hy hie de efternamme fan syn twadde frou Doetje Taekes Renema oannommen.

Yn 1746 fine we hjir Master Sytse Annes Ypeij, as skoalmaster, doarpsrjochter en oargelist. Hy wie berne op 6-11-1725 te Hegebeintum as soan fan de skoalmaster Anne Ypeij. Hy troude mei Dieuwke Foppes Wiegersma, de suster fan syn collega út Ingelum. (Syn soan Foppe Sijtzes Ypeij is fan 1783-1815 skoalmaster west yn Rie sa stiet it my by. Hy wie krekt as syn heit te Berltsum en syn pake en oerpake, beide te Hegebeintum, dus ek wer skoalmaster wurden.) In broer fan him t.w. Claas Ypes, ek berne te Hegebeintum, wenne sunt 1747 te Ljouwert en wie eksekuteur fan Ljouwerteradiel.

Yn 1773 is te Berltsum in nije skoalle en kosterije stifte. Jetze Meinerts (mr. timmerman) kocht it âlde skoallehûs foar 356 gûne. De nije skoalle wie op 28 -12 1772 oanbestege en foar 1150 gûne gunt oan Jurjen Okkes, mr. mitselder te Harns. Dêr by kaam noch it fervjen. De tinkstien sit no yn de muorre fan de Koepeltsjerke oan de binnenkant. Dirk Embderveld mr. hurdhouwer te Ljouwert hat de tinkstien makke en dizze hat yn de gevel fan dy skoalle sitten. De kosten fan it meitsjen fan de tinkstien mei wapen, ynskripsje en loofwurk bedroegen 37 gûne en 8 stoeren. De âlde skoalle stie by de tsjerke op it tsjerkehôf wêr't no it Herfoarmd Sintrum mei de aula stiet. It hat letter ek as konsistoarje tsjinne mei wenhûs. Master Ypeij hat hjir mear dan in heale ieu de plak swaaid. Hy is tusken 12-11-1800 en 12-5-1801 stoarn. Hy wie de lêste jierrren gjin doarpsrjochter mear, mar wol noch doarpsûntfanger.

Op 12-5-1801 is master Heerke Willems Dijkstra hjir as skoalmaster en oargelist fan Boksum kommen. Hy wie de soan fan de Bitgumer master en dêr op 13-1-1781 berne. Hy wie op 14 -9-1800 te Boksum boaske mei IJttie Hendriks. It traktemint wie noch altyd 201 Car. gûnen, wilens de skoalpinnings yn sa 'n grut doarp as Berltsum ek noch hiel wat opbrochten. Dan hie hy boppedat noch de hier fan it niisneamde skoallemasterslân en de foardieliche "gaarders of collecteurspost," (in lyts 40 jier ryksûntfanger) dy't ek sa'n 200 C.gn. yn it laadzje brocht. Hy is hjir mear as 50 jier ûnderwizer west. Hy wenne letter op syn âlde dei yn de Hemmemapoarte en wie hjirfan de eigner. (Dêrfoar waard de poarte bewenne troch Haye Minnes as hierder foar 126 Car.gn. yn’t jier.) Syn soan T.W. Dijkstra, haad fan de Iepenbiere skoalle te Eastrum,wie hjir yn 1890 noch eigner fan 2 sitbanken yn de tsjerke dy’t hy ferhierde.

Yn de simmer fan 1819 waard Reinder Iemes Toutenburg fan Húzum as ûndermaster oansteld. It waard master Dijkstra troch it gemeente bestjôer tastien om foar fl.150,- noch in ûndermaster oan te nimmen. Yn Berltsum waard doe Sjoerd Kiestra, provisjoneel te Bitgum en ôfkomstich fan Seisbierrum, oansteld as ûndermaster. It oantal learlingen yn 1817 wie 105 en yn 1846 152 oan't 171.

Yn 1830 wurdt in nije skoalle boud. Yn septimber 1842 ferstoar in K.D. Sijbesma, lêstlyn ûnderwizer te Berltsum. Hy wie troud mei Joukje Bruining. Yn 1846 wie in Klaas Alberts Wetterau, ûndermaster. H.W.Dijkstra is op 5-9-1859 ferstoarn. Hy wie ek 40 jier percepteur (ryks ûntfanger) west, sjoch ut súpra. Op 16-4-1851 waard in ferlykjend eksamen hâlden. Op 18-8-1851 kaam hjir doe Romke Meinderts van Reenen van Marssum. Syn ynkommen bestie yn 1851 út de opbringst fan it skoallelân en it fêste traktemint fan fl.201,- fan de Herfoarme tsjerke en de skoalpinnings fan sa'n 140 á 150 skoallebern en frij wenjen. Hy wenne yn de Buorren nû. 18. Syn pakesizzer mei deselde namme wie hjir letter skilder en wenne yn de Vermaningstrjitte nû. 9 yn it hûs wêr 't no Germ Schiphof wennet. Fan him is letter in deiboek(je) útkommen mei as titel: "In en rond Berlikum 1930-1947", optekene en bewurke troch syn dochter Relie (Aurelia) Koning - van Reenen, no wenjende yn Roan. Yn 1858 wie der in Gatze T. Bijlsma, troud mei M.K. de Groot, as ûndermaster, hy is yn 1861 haad wurden fan de skoalle yn Bears. Yn 1864 wurdt Reinder van der Schaaf, berne op 4-12-1843, beneamd as ûndermaster.

Yn 1865 waard in nije skoalle (* stifte oan de Achter(om)wei(dyk), no bekend as de Hôfsleane. De Skoallestrjitte ûntlient hjir de namme noch oan. Oan't dy tiid wie de skoalle by de tsjerke. Romke van Reenen stoar op 5-3-1865. Hy wie noch mar 39 jier âld en troud mei G. Visser. (sjoch de de Advertinsje en it stik oer him yn de Ljouwerter krante fan 14-3-1865.) Op 20-7-1865 waard oanbestege: it ôfbrekken fan de âlde skoalle en it bouwen fan in ûnderwizers wente te Berltsum. De tsjerkfâdij hat hjir ek noch foar in part oan mei betelle! De bining tsjerke en skoalle waard noch altyd field. De skoalle is iepene op 8-11-1865. Op 11-7-1865 waard Jan Hindrik Groenewold fan Droegeham beneamd as haad fan de skoalle. (Hy wie berne op 14-3-1839. Fan 1858-1860 wie hy ûnderwizer te de Like en fan 1860-1862 haad ûnderwizer te Eext. Dêr troude hy yn 1863 mei Marchien Jobing fan Eext. Fan 1862 oant 11-7-1865 te Droegeham.) Hy wie ek wer sa as fan âlds, de oargelist fan de Herfoarme tsjerke, mei al dy tsjerkefunkjes as niisneamd. Dat is hy oan’t syn pensjoenearing ta yn 1904 bleaun. Hy joech oan't yn syn hege âlderdom noch muzyklessen oan de Berltsumer jongerein. Hy wie foarsitter fan de liberale kiesferiening "Menaldumadiel". Syn frou Marchien Jobing ferstoar op 9-7-1906. Hja wennen doe yn in op de Tichelersdyk krekt nij boude wenhûs. Hy sels stoar op 24-8-1920, 81 jier âld en 5 moanne. De J.H. Groenewoldwei is nei him neamd.

Op 1-10-1868 waard by riedsbeslút de help ûnderwizer Bauke Dijkstra, op syn fersyk, earfol ûntslach ferliend mei in gratfikaasje fan fl.200,- Op 27-11-1873 wie hjir R.A Schilderman fan Nijegea (Sm.) beneamd as helpûnderwizer en letter noch is hjir tusken 1893 en 1916 noch in O.A. Verbeeten as ûnderwizer beneamd. (Hy wie wat men doe neamde : “sa read as in kraal”) De Berltsumer ûnderwizer Lammert de Vries hjir oan de iepenbiere skoalle hat letter haadûnderwizer west oan de skoallen fan Sibrandabuorren en Jirnsum. Hy wie drankbestrider en sosjalist. Hy hat yn Berltsum in ûnthâlderkoar oprjochte, dat sels noch prizen wûn. Hy wie ek lid fan de S.D.A.P. Op 1-9-1904 kaam hjir Joh. Veninga fan Achlum. Hy wie berne yn 1870. Om 1913 hinne wie hjir ek in ûnderwizer J. Haringsma en in juffer Gryt van Dijk dy ‘t oh sa aktyf wie.

Iepenbiere skoalle sjoen fanôf de HôfsleaneIepenbiere skoalle sjoen fanôf de Skoallestrjitte

Yn 1909 waard de âlde skoalle ôfbrutsen en op itselde plak wer in nije skoalle boud. It skoallehûs wie al yn 1908 ferrize. It skoallehûs yn de Buorren is ferkocht wurden. (wie letter in bakkerij). Hy is op 1-11-1934 pensjoeneare en dernei al op 1-4-1938 stoarn, 68 jier âld. Hy wie sûnt 2-1-1934 widner fan Jeltje Hoogterp. Hy is yn Berltsum begroeven. Hjir wie ek in master Gerlof Mebius, de opfolger fan juffer Gryt van Dijk. Hy wenne letter yn Hilversum.

Dan wurdt op 1-11-1934 master O.de Boer as haad beneamd. Hy komt fan Ingelum. Op 1-10-1944 is hy leraar wurden oan de R.L.W.S. te Ljouwert. Hy waard yn 1945 opfolge troch J.Okkinga fan Baard. Dizze wie berne yn 1904 te Winaam. Yn septimber 1946 is hy lid wurden fan Deputearre Steaten fan Fryslân. Hy waard op 1-1 1946 opfolge troch P. Landman. Yn maaie 1950 waard Goffe Jensma, troud mei Hiltje Hoekstra, fan Baard haad fan de Iepenbiere skoalle. Hy krige dêr by syn ôfskied it boekwurk "De pelgrimstocht der mensheid" oanbean. (Hy is de soan fan Theunis Watzes Jensma en Sybrigje Douwes Bierma en noch in fier famyljelid fan my.) De Jensma's binne oarspronklik ôfkomstich fan Ternaard wêr't ek myn stam âlden Posthumus weikomme. Syn dochter Iefke waard somtiden troch ús jonges wolris op stang jage troch it sizzen fan "der hawwe wy Yfke wer mei it lyfke." Dan wie der master van der Werff as haad fan de skoalle. De lêste bewenner as haad yn it skoalhûs oan de Mulseleane 48 fan de iepenbiere skoaale wie Arend Douma. Hy wenne letter  oan de  Kleasterdyk op  de “De Hûndert”. 

De tsjintwurdige iepenbiere skoalle "Lyts Libben" stiet no oan de K. J. van den Akkerstrjitte 2 mei as skoaldirekteur F. Hofman. De skoalle oan de Hôfsleane is no ek al wer ôfbrutsen. It âld skoallehûs (Hôfsleane nû. 48) is der noch. 

No binne der noch in hieleboel skoalmaster en skoaljuffer nammen te neamen fan master J. van der Werff oan't master Arend Laases Douma ta, mar ik hâld der mei op. It wurde te folle om op te neamen. Arend wie de lêste bewenner, as skoallehaad, fan it skoallehûs. Hy hat noch in tiid yn it Berltsumer kleaster wenne, yn it no noch besteande foarhûs fan de eardere pleats "De Hûndert." No wennet hy yn Poppenwier, it doarpke wêr't de pake fan Boatsje, Marten, Johannes - en Durk Sybrens Kuperus en tagelyk myn oerpake, Johannes Fokma, in tyd kaféhâlder west hat. Arend is dêr ek al wer aktief en wol it doarpke dêr opkreasje mei in protte......... (frucht)beammen. Ek op kultureel mêd is hy dêr dwaande. De soan Laas fan Arend Douma hat in garaazjebedriuw yn Sint Anne oan de Hemmemawei, hy woe wierskynlik net skoallemaster wurde lyk as syn heit, it is ek net in maklike baan. Auto's binne no fakentiids better te (be) stjoeren dan de mûnige bern fan tsjintwurdich.

(* Yn 1863 wurdt it âlde skoalgebou (wer’t no it "Herfoarmd Sintrum" stiet oan de Bûterhoeke) op taksaasje oernomme fan de Boargelike gemeente Menameradiel, om dêr in beuker (bewaar) skoalle fan te meitsjen.


Yn 1806 kaam de earste nasjonale skoalle wet ta stân. Dizze wet stelde bepaalde easken, wêr it ûnderwiis oan foldwaan moast. Dus ek yn BERLTSUM. De kontrôle waard dien troch skoalopsjenners. De ûnderwizers moasten in bepaalde foech besitte. Sa wie der de 1e, 2e, 3e en 4e rang. Wa ‘t wat lêze, skriuwe en rekkenje koe, waard master fan de 4e rang. Fan de tredde rang waard boppedat easke, dat hja wat kennis besieten fan de begjinsels fan de nederlânske taal en mei breuken rekkenje koenen. Ûnderwizers fan de 2e rang moasten wat kunde hawwe fan ierdrykskunde en skiednis. Foar de 4e rang waard winske dat hja mei de begjinsels fan de natuer- en wiskunde bekend wienen. De doelstelling fan de wet wie de oplieding ta maatskiplike en kristlike deugdsumheid.

In ûnderwizer op in Latynske skoalle fertsjinne om 1816 hinne gemiddeld sa‘n f.700,-yn ‘t jier en in ûnderwizer op de legere skoalle sa’n f.200,- yn’t jier en per bern sa’n 6 stjuorren yn’t heal jier.

De skoalmasters om 1850 hinne. Hja hienen noch, krekt as dêrfoar, in protte bybaantsjes om troch de tiid te kommen. Hja hearden net by de hegere klasse, mar ek net by de legere. Dus te grut foar servet en te lyts foar tafel lekken. Wol waard oanrekommandeare om har by de better begoedigden oan te slúten, mar dy bliuwen yn feite wat op har del sjen. By de legere klasse foelen foaral de jonge ûnderwizers op troch har spraak, hja gedroegen har wat te pedant en troch har klaaiing en praten foelen hja dus dan ek letterlijk "út de toan".


L. C. 12-9-1970.

Onderwijzeres BERLIKUM kreeg gouden eremedaille.

Juf S. van der Zee 40 jaar voor de klas 

(foto : Juf van der Zee)

A. Douma, h. d. s. : “Jo wiene de spil fan ús skoalle. Ik haw in bytsje it gefoel dat it roer der út is.”

etc. etc. ....  ......   .....  ....  ek spriek dhr. G. Jensma, nu hoofd van de Vakschool voor Detailhandel in Leeuwarden namens de 5 hoofdonderwijzers die zij heeft gekend  etc. etc.  ....  ......  .....  .......


******************************


Haden fan de op 15-12-1868 oprjochtte C.N.S. skoalle yn de yn de Buorren oankochte timmerskuorre.


Jacob Kassies, ôfkomstich fan Nijverdal. Fanôf de oprjochting yn 15-12-1868 en nei in jier al wer fuortgien nei Den Helder. It âlde skoalhûs is no nûmmere Buorren nû. 79

Geert Broekstra yn 1869, letter nei Delfsyl. Hy wurdt te Delfsyl yn 1886 wer frege om haad fan ‘e skoalle te wurden yn Berltsum, mar hy betanke. (L. C. 18-12-1886.  Beroepingen / geslaagd.)

Pieter Kurpershoek, (troud mei Anna Schravensande) ôfkomstich fan Noordbarge (Emmen) op 8-10-1879, letter nei Nieuwveen, noch wer letter yn 1886 nei Skettens. 

Klaas Gaasterland tydlik haad fan ‘e skoalle.

Sikke Hempenius, ôfkomstich fan Holwerd op 2-6-1884 yn 1886 nei Dokkum en yn 1887 nei Zwammerdam.

Klaas Kremer, (* ôfkomstich fan Enumatil op 24-6-1887. Hy behearde ta de doe sa neamde dolearjende tsjerke. Hy is hjir yn 1916 mei pensjoen gien.

Op 15-12-1907 wurdt de nije skoalle oan de Hôfsleane iepene, wêr ’t no de Krústsjerke Hôfsleane 23 stiet. De kosterswente stiet hjir noch en wie foarhinne it hûs fan it skoallehaad.  

Jenne de Haan, ôfkomstich fan Visvliet op 1-11-1916. Hjir op 1-10-1939 mei pensjoen.

De tredde C.N.S. skoalle komt yn 1958 oan de Mulseleane 32 te stean mei it skoalhûs Mulseleane 30A. no bewenne troch Gerhard en Eelkje (Elly) Zoetman – Faber.

Meinte Brandsma, de opfolger fan master Jenne De Haan hat in tiidlang yn Berltsum stien en is letter op 11-4-1961 nei Sint Anne gien as leraar oan de doe sa neamde M.U.L O. skoalle dêr, no de “Ulbe van Houten” skoalle neamd.

Floris Visser, (troud mei Joukje Kuipers) op 1-4-1961 ôfkomstich fan Nij - Beets,  oant syn pensjoen ta hjir yn july 1972.

(* Klaas Kremer wie lid fan de eardere A.R. partij. Foar de ynteressearden fûn ik in ynstjoerd stik fan him yn de Ljouwerter Krante fan 27-3-1888 wêryn hy syn (A.R) miening tsjinoer de Liberalen (modernen) wêrjout. Prof. T. Cannegieter, berne yn 1846, heechlearaar teology oan de Hege skoalle fan Útert (1878-1916). Sjoch op Google: Professor T. Cannegieter. (mei foto.)

                                           **********************************


Haden fan de op 22-5-1888 oprjochte C.V.O. skoalle yn de Buorren yn de fan de Herfoarme tsjerkfâden hierde Bewaarskoalle, dêrfoar oant 1881 it Evangelisaasje Lokaal fan de rjochtsinnigen yn de Herfoarme tsjerke. It skoalhûs is no nûmmere Buorren nû. 51 en bewenne troch Jan en Sipkje Brouwer-Dam.


Willem  Berend Kroeze, op 22-5-1888 ôfkomstich fan Haarlim. Yn 1890 nei Apeldoorn.

L. C. Schreuders, ôfkomstich fan Huizen. Op 18-1- 1891 nei Staphorst as haad fan de Herfoarme Paasbergschool.

Siebe Heinsma op 4-5-1891 fan Abcoude. Yn 1907 nei Oldemarkt.

A. A. van Beem, yn 1907 ôfkomstich fan Amsterdam, dochs is foar syn kommen hjir stoarn.

Yn 1908 wurdt in nije skoalle oan de Hôfsleane boud mei in skoalmasterswente. (De lettere iepenbiere bibleteek no de “Lytse Biib” yn de Kristlike Basis Skoalle “De Fûgelsang”.) It skoalhûs fan foarhinne  it haad fan de skoalle is no nûmmere Hôfsleane 69.

Jacob Visser op 1-7-1908 fan Ternaard. Yn 1923 is hy learaar wurden oan de Herfoarme Kweekskoalle op de “Mariënburg te Ljouwert.

Oenze Hoekstra (troud mei Jantje Cnossen) op 1-6-1923 ôfkomstich fan Skettens. Op 1-8-1932 nei Dalfsen gien as haad fan de nije Kristlike lân- en túnbouskoalle dêr.

Gadze Nauta, yn 1932 ôfkomstich fan Oud-Schoonebeek. Hjir mei pensjoen gien op 11-8-1969.

Yn februaris 1962 wurdt de nije C.V.O. skoalle oan de Mulseleane 13 iepene. (Hjir sit no berne opfang “Okidoki” yn)

Jan Bos yn 1969, hy wie hjir al yn jannewaris 1964 kaam as ûnderwizer. Jan wurdt yn oktober beneamd by it B.L.O. ûnderwiis yn Apeldoorn.

Yn augustus 1972 de fúzje fan de C.N.S. en C.V.O. skoallen mei as haad master  Floris Visser. De beide skoallen krigen de namme  C.B.S. “De Fûgelsang”. De C.N.S. skoalle waard letter fergrutte troch de oanbou fan in lange gong oan de dêr efter steande eardere húshâldskoalle. Sjoch hjirfoar ek film: Iepening Fûgelsang 1986 (troch Watse Posthumus) De C.V.O. skoalle waard earst noch in tiid lang brûkt mar is nei de opheffing fan de húshâldskoalle oan de gemeente Menameradiel oerdroegen.

Dêrnei Gerhard J. H. Zoetman en wêr letter Arjen van Steinvoorn.

No is frou J. E. Slagter - Klomp it haad fan de C.B.S. skoalle.

Foar de bestjoeren en de ûnderwizers fan / oan dizze skoalle(n) : sjoch it boek “125 Christelijk Onderwijs in Berlikum” skreaun troch Floris Visser.

Foar in yndikaasje de filmen: 

De Fûgelsang 1987 Diel 1 (troch Watse Posthumus)

De Fûgelsang 1987 Diel 2 (troch Watse Posthumus)

De Fûgelsang 1987 Diel 3 (troch Watse Posthumus)


Yn 2013 moat de BREDE SKOALLE  (O.B.S. en C.B.S.) op de eardere “Fûgelsang” oan de Ds. Van Eyck van Heslingastrjitte  komme te stean mei tuskenskoalse berne opfang, Lytse Biib, gym lokaal ensfh.


DAGBLAD van het NOORDEN. 6-8-2011.

Bakvis met een gouden hart.  (2 foto’s : w. o. Relie van Reenen in haar jonge jaren.)

Retourtje jeugd door Ronald Hooijenga.

Een duik in de geschiedenis is het, praten met Relie Koning - van Reenen (78) uit Roden. Over haar jeugd in het Friese BERLIKUM, over de oorlogsjaren, en natuurlijk over de eerste boeken die ze destijds  ......  ..... De verzuiling vierde in het naoorlogse Nederland nog hoogtij. BERLIKUM had elf bakkers op een bevolking van misschien 2000 mensen. Wij kregen er drie aan huis, twee van de Doopsgezinde kerk waar we zelf ook bij hoorden, één Gereformeerde omdat die zulk lekkere roggebrood had. Met het geld dat ze met bessenplukken verdiende kocht ze in 1947 de eerste Joop ter Heul van Cissy van Marxveldt, die al ver voor de oorlog  .......   ......


L.C. 21-12-1996.

Geheim van orgel te Ried deels ontsluierd.

(oargelbouwer Harmen Jans fan Berltsum)


L.C. 10-6-1786.

In de West Dongeredeels LOTERY kan men loten bekomen, ook by Meester (S. A.) Ypey te Berlikum tot vyf Guldens twee stuivers ieder heel Lot.


Yn de earste helte fan de 19e ieu krigen in protte (foaral frijsinnige) dûmny’s it skoal opsjennerskip ta bedield. Yn 1806 krige it ûnderwiis bestel syn definityf beslach. De skoalmaster wie no in freon foar de bern wurden. Der kaam in skoalleboerd en de bern kamen yn klassen te sitten. De lytse lokaal romten, fakentiden net grutter as in wenkeamer, moasten grutter wurde of der moasten gruttere lokalen komme mei mear ljocht en frisse lucht. De Learstellingen fan de Grifformearde (Herfoarme) tsjerke ferdwûnen út it daaglikse programma fan de skoalle. It befoarderjen fan Kristlike en Maatskiplike deugden waard it grutte doel. De fâdij en de yndoktrinearjende rol (dus ek op Minnisten en Roomsken) fan de Herfoarme tsjerke wie útspile. De fernijde skoalle probeare in Kristendom boppe ferdieldheid te bringen. Wol waard it bibelske en godtsjinstige karakter yn eare holden. Der waard mei (soms in formulier) Gebed iepene en der waard foarlêzen út de Bibel troch de master of ien fan de learlingen. Psalmen waarden leard, opsein en (fakentiden no ek meartoanich) songen. Dit hat hjir yn BERLTSUM (en yn WIER) ek lang stân hâlden en wol oan de 20e ieu ta, sa is my oerlevere. Mei de komst fan de Kristlike (en Roomske) skoallen is dit op in soad plakken letter op holden. Hoewol, op in protte plakken is de Iepenbiere skoalle altyd in Kristlike skoalle bleaun en op oare plakken waard it bibelsk ûnderwiis fakultatyf jûn. Yn Berltsum letter noch troch guon dûmny’s en oaren fan de Minniste en Herfoarme tsjerke. Dat dit no net mear bart, is dat, omdat de trije tsjerken it hjir no ôfwitten litte hawwe. De Herfoarme tsjerke hat him dan ek nea útsprutsen foar alline it Kristlik ûnderwiis. Dat dit ûnderwiis op in protte skoallen net mear jûn wurdt is ek yn kultureel opsicht in grutte ferearming. (De doarps- tsjerke en bibelske skiednis en bgl. de wurken fan Rembrandt, Vondel en fan in protte oare keunstners wurde dêrtroch no net altyd mear begrepen,)


Nei skoallemaster / koster / oargelist / foarsjonger en boade fan de h.h. tsjerfâden, Jan Hendrik Groeneveld wienen hjir letter û.o. koster en helpkoster yn de Herfoarme tsjerke en oppasser yn de tsjerkefinne (buorfinne) fan BERLTSUM: in Jan M. Klaver, Gabe Werkhoven, Wybe Heeres van Dokkumburg, Gerke Zijlstra, Andries Vriewijk, Folkert Gabes Werkhoven, Hendrik Watses Posthumus, Jitze Zwaagstra, Hendrik Lourens Zwart, Jan Gerbens v.d. Berg, Nanne de Haan, Sake Paulusz. Paulusma oan’t 1980 ta, Sape Botesz. Schoorstra, Sake Postma en no Tineke van Koningsveld yn de earst federearde en no op 19 septimber 2010 fusearre P.K.N. gemeente.

(De ûnder- of helpkoster, krekt as de koster, ek wol de hûnegiseler neamd, wie hjir meastal de behearder fan de tsjerkefinne. Hy hie syn sit by de efterdoar fan ‘e tsjerke.)


OARGELISTEN: de Berltsumer skoalmasters oan’t master J. Groenewold ta en letter û.o. Jan Jacobs van Manen, Pieter Jacobs Born, Sjoerd Douwes Runia, Piet Jans Post, Jacob Gerkes Hoogstra, Ulbe Willems Pranger, Frans Jans Zwart, Peter Palsma, Gerard Mollema, Alef Willems Wiersma, Jacob Tjallings Dijkstra (Ien fan de beide Jacob’s fan it duo "Dy twa"), Tineke Greidanus en Tjeerd Sjoerds Lautenbach.


Tsjerkerieds gearkomste op 22-11-1861. Oanwêzich alle leden fan de tsjerkeried. De foarsitter, dûmny M.L. de Boer dielt mei, dat ynkommen is in Synoadale oanskriuwing d.d. 1-8-1861, nû. 79 oangeande it ûnderwiis yn de Iepenbiere skoalle, wêrop troch him it folgjende andert ynstjoerd wurden is: BERLIKUM, okt. 1861. Aan het Classicaal Bestuur van Leeuwarden. De Kerkeraad van de Hervormde Gemeente te Berlikum heeft de eer, ter voldoening aan de Synodale Aanschrijving van 1-8-1861 no. 79 bij deze te berichten:

ad. I. De Kerkenraad bevordert zooveel mogelijk het getrouw bezoek der Openbare School, tot welke, omdat het onderwijs kosteloos gegeven wordt, de toegang VOOR ALLEN open staat, terwijl in deze geheel Protestantse Gemeente, GEEN NOODZAKELIJKHEID bestaat, om BIJZONDERE scholen op te richten.

Ad. II. De staat van het schoolonderwijs alhier is door de godsdienstzin van den Hoofdonderwijzer (Romke Meinderts van Reenen) zoo gunstig mogelijk zoodat het dan ook meer of minder overbodig mag worden geacht, dat buiten de schooluren nog godsdienstonderwijs op de lagere school gegeven worde.

Ad. III. Dat vanwege de Kerkenraad alhier GEEN bijzonder godsdienstonderwijs wordt gegeven, is omtrent dit punt niets te vermelden.

Ad. IV. Zondagsscholen, Godsdienstige avondscholen en bijbelstudie leerscholen bestaan te deze plaatse niet, en de Kerkeraad ziet zich voor alsnog GENE mogelijkheid om ze alhier op te rigten.

Ad. V. Er bestaat alhier GEEN behoefte aan een Diakonie school of afzonderlijke Diakonie catechisatie.

De Kerkenraad voornoemd, namens denselve getekend. ds.M.L. de Boer.


FJOUWER JIER LETTER begûn it hjir yn BERLTSUM troch tadwaan fan de Herfoarme dûmny J.A. Ploos van Amstel fan Eanjum en in reizgjend agint G. van Emmerik te rommeljen. Hjir waard op 23 okt. 1865 in helpferiening foar Kristlik Nasjonaal Skoal ûnderwiis oprjochtte. Op 15 desimber 1868 wurdt hjir in Krislike skoalle iepene. De skoalle stie yn de Buorren efter it hûs nû. 79. Dûmny E. F. Kruyff fan Hilaard hâlde de iepenings taspraak. (Bekend fan de lettere Berltsumer "Kruyffianen" by de dûmny’s beropping yn 1871 tsjin oer de "Wijtianen") Master Kassies koe mei sa’n 60 learlingen oan de slach. Hy hat it hjir net lang útholden. Ein septimber 1869 is hy nei nochal wat rúzje hjir, al wer fuortgien nei Den Helder. Yn jannewaris 1870 begjint hjir in nije opfolger, t.w. master G. Broekstra. Hy begjint mei 77 learlingen. Hy wurtd op 8-10-1879 opfolge troch master Piter Kurpershoek

Prof Dr E F KruijffSkoalmaster Piter Kurpershoek



L.C. 1-8-1876.

Evangelieverkondiging in de Christelijke school te Berlikum,

op Donderdag avond 3 Augustus des avonds half zes ure. Spreker: de Wel Eerwaarde Zeergeleerde Heer Ds. Ploos van Amstel, van Reitsum.


Foar de fierdere skiednis fan de skoalle, sjoch it boek:

125 jaar Christelijk Onderwijs in Berlikum, fan F.(loris) Visser.

(Op 17-7-1910 waard de 1000e Kristlike skoalle yn ús lân iepene.)



It bibelsk ûnderwiis wie hjir op de Iepenbiere skoalle (nettsjinsteande dat de wet fan 1857 it ferbea) GEWOAN TROCH GIEN. (Krekt as yn WIER) It wie dan ek wol te begripen, dat in protte ynwenners fan BERLTSUM hjir ÛNTSTIMD oer wienen, dat der in Kristlike skoalle stifte waard. Skoalmaster Romke Meinderts van Reenen, it haad fan de Iepenbiere skoalle, hat de iepening fan de nije kr. skoalle net mear meimakke. Hy ferstoar yn maart 1865 tige hommels. Op 11-7-1865 komt syn opfolger, master J.H. Groenewold hjir en de nije iepenbiere skoalle (oan no de Hôfsleane) waard op 8-11-1865 iepene. Hy seach, dat in protte fan syn learlingen nei de bysûndere skoalle oer gienen. It wie dan ek wol te begripen, dat de ferhâldingen der net better op waarden yn it doarp. Foaral omdat fan ortodokse side der op wezen waard, dat it godtsjinst ûnderwiis op de iepenbiere skoalle yn gie tsjin de wet fan 1857. Dit wie natuerlik eigen belang. Hja woenen it leafst hawwe, dat sa folle as mooglik wie, de bern oergienen nei har nij stifte skoalle yn de Buorren.


Godtsjinstich foarmingsûnderwiis op Iepenbiere skoallen is fakultatyf. Sûnt 1842 is wetlik fêstlein dat âlders it rjocht hawwe (verwaarmde) romte te freegjen foar godtsjinstûnderwiis. Fanôf 1963 jild dit ek foar Humanistysk foarmingsûnderwiis.


It ÂLDSTE skoallegebou mei mastershûs stie op it tsjerkehôf oan it paad dat gie nei de stiennen (tsjerke) piip oer de Ljouwerterfeart rjochting Frjentsjer. Hjir wie ek it skoallemastershôf (A 685) en de skoallemastershaven, febûn mei de Ljouwerterfeart. By it opheegjen fan it nije part fan it tsjerkehôf binne in pear beammen roaid op de râne fan it âlde tsjerkehôf (by no de urnemuorre) en binne dêr de fundaminten fan wierskynlik dizze skoalle en de 3 destiids yn 1773 al âlde hûzen (as keamers fan de noch dêrfoar stien hawwende skoalle?) oan it ljocht kommen. It tegeltsje (tinkstien) fan dizze twadde skoalle sit no yn de bûtenmuorre oan de tsjerkehôfskant fan it Herfoarmd Sintrum.

Dizze TWADDE fan 1617 skoalle is yn 1773 ferkocht foar fl.356,-

De TREDDE yn 1773 boude skoalle stie op it plak wêr’t no de aula is. De stiftingskosten wienen fl.1150,- De tinkstien fan de tredde skoalle, makke troch de te Ljouwert yn 1722 berne en dêr ek op 20-9-1799 ferstoarne stien- en byldhouwer Dirk Embdervelt *), sit no yn de binnenmuorren fan de Koepeltsjerke.

De FJIRDE skoalle fan 1830 stie ek op it tsjerkehôf

De FYFTE fan 1865 en

De SECHSDE iepenbiere skoalle fan 1909 stienen op itselde plak oan de Foarste leane (Achterom-

dyk letter de Hôfsleane neamd) op de hoeke Skoallestrjitte.

De SÂWNDE iepenbiere skoalle "Lyts Libben" stiet oan de K.J. v.d. Akkerstrjitte

*) Stienhouwer Dirk Embdervelde waard yn 1763 Lânskipsstienhouwer, in Provinsjale funksjonaris dus.. De keunstner hat hiel wat keunstwurken op syn namme stean. Ik neam sa mar in pear: it snijwurk oan de preekstoelen te Ternaard (1768), Hallum (1773), Idaard (1774), It oargelfrontyn de tsjerke fan Stiens (1777), stien - en byldhouwurk oan it stêdhûs fan Frjentsjer (1762), en in wapenstien yn de tsjerke fan Warten (1783).


DE SKOALLEN.

Yn 789 feroardere Karel de Grutte, dat by alle Tsjerken en Kleasters skoallen ferriizje moasten, dat

stêd en lân de âlders, as it no frije berne of liifeigners wienen, yn de gelegenheid wêze soenen, har bern lêzen, sjongen, in bytsje rekkenjen, taalkunde en skriuwen leare te litten. In soarte fan folksûnderwiis dus. Ek nei de Reformaasje bliuw de oerheid de soarch foar de skoalle tabitroud fia de gemeenten. Wol hat de Herfoarme (Grifformearde) tsjerke probeare om de skoalle ûnder har gesach te krijen. Mar dat mislearre. Dochs waard de skoalle tsjinstber makke, oan de learbegrippen fan de Herfoarming yn it ûnthâld fan de bern te printsjen. It oprjochtsjen fan bysûndere skoallen stie eltse ûnderwizer frij, mits hy akte hie en Grifformeard wie. Katolike skoallen waarden streng keard. Net Grifformearde bern, fan hokker religy ek, beaën it skoalgebed mei en oefenen har mei oare skoalbern yn it sjongen fan Datheens psalmen. As lykwols op woansdei nei de middei of sneons foar de middei yn skoalle de kategismus opsein waard, mochten de bern fan de net Grifformearden, sa as Minnisten en Roomsken, thús bliuwe.


Wietze Jentjes Coopmans, berne te Wargea yn 1797, wie mei sechsjen jier al skoalmaster yn BERLTSUM (by master Heerke W. Dijkstra.) en hie de fjirde rang. Trije jier letter wie hy skoalmaster tredde rang en kaam doe yn Broek (ûnder de Jouwer). Dêr learde er troch en helle yn oktober 1821 de twadde rang. Dat wie it summum fan skoalmasterlikheid yn dy dagen. De earste rang waard tige seldsum helle, ek omdat noait ien dêrfoar learde, want men hie der gjin inkeld foardiel fan. Hy wie 83 jier doe’t hy dêr yn Broek earfol ûntslach krige. Yn totaal hie er 66 JIER (!) foar de klasse stien en dêr sechstich fan yn Broek. Hy is ferstoarn op 9 febrewaris 1883, 85 jier âld.

(De Alg. Ouderdoms Wet (A. O. W.) is yn 1957 ynfierd. Eltsenien dy ’t 65 jier en âlder wie koe direkt ophâlde fan wurkjen. Myn pake Watse wie doe goed 65 jier en hat syn kij ferkocht. It bûthús kaam leech te stean en dat fûnen wy as pakesizzers mar nûver sa is my noch bybleaun. Hy sei tsjin ús : “Jimme moatte der jim hiele libben foar betelje en wy  krije it fergees”.)


L.C. 9-9-1859.

Heden morgen te zeven ure overleed, in den gezegenden ouderdom van 78 jaren en ruim 7 maanden, onze beminde Vader en Behuwdvader HEERKE Willems Dijkstra, Oud Onderwijzer der Jeugd en gepensioneerd Rijksontvanger alhier. In eerstgenoemde betrekking was hij meer dan 50 jaren, in laatstgenoemde gedurende 40 jaren nuttig werkzaam. En langzaam verval van krachtenmaakte een einde aan zijn voor ons zoo dierbaar leven. Met dankbaarheid voor zijnlangdurig bezit zegenen wij zijne nagedachtenis, en hopen, dat hij, na de eervolle rust in den avond zijns aardsche levens, de eeuwigen zalige ruste is ingegaan. (hij wie troud mei en widner fan Ytje Hendriks van der Meer.)

BERLIKUM, 5 Sept. 1859.

S. Kiestra, G.K.Dijkstra, N.S.Osinga, K.Dijkstra, H.K.Dijkstra, Wed. J.H.Palsma.

(Hast alle Berltsumer Heerkes stamme fan him ôf.)


L.C. 7-2-1801.

De Raad der Gemeente van Menaldumadeel maakt door dezen bekend, dat het Ampt van Schoolmeester en Organist in het Dorp BERLICUM is komen te Vaceeren, derhalven nodig dat zulks wederom met een bekwaam persoon werd vervuld, zo worden de Liefhebbers, mits de vereischte bekwaamheden hebbende uitgenoodigt, tegens Woensdag den 18 Febr. 1801 ‘s morgens om 9 uur in de Kerk te Berlicum om hunne gaven en bekwaamheden te doen blijken, en zulks op favorabel Tractement en verdere Emolumenten. Ter ordonnantie van de Raad etc. etc. 

(It is master Heerke Willems Dykstra wurden.)


L.C. 7-3-1851.

Grytman en Assesoren van Menaldumadeel, maken bij dezen bekend, dat door het eervol ontslag van den Schoolonderwijzer H.W. Dijkstra de post van onderwijzer ca. in de School te BERLICUM vacant is geworden, weshalve Sollicitanten van den eersten of tweeden Rang worden uitgenoodigd om zich vóór of op den 18 Maart e.k. in persoon of met vrachtvrije brieven aan te melden ter Secretarie der Gritenij te Menaldum, onder overlegging van hunne Acten van Rang, Attestatiën van goed gedrag en van practische bekwaamheid, de laatste afgegeven door hunne Schoolopziener. De voordeelen aan deze betrekking verbonden zijn: 1e. Eene vrije Woning; 2e. de opbrengst van 59 roede en 90 el Bouwland, 3e. een vast jaarlijks tractement van fl. 201,- uit de Kerkvoogdij-fondsen, en 4e.de Schoolgelden van 140 á 150 leerlingen, ten bedrage van p.m. fl.150,- in het jaar. Het vergelijkend Examen, tot hetwelk geene andere Sollicitanten toegelaten worden dan die de verlangde stukken tijdig zullen ingezonden hebben, en bevoegd gekeurd zijn, zal plaats hebben te Berlikum, op Woensdag den 16 April e.k. des morgens ten 9 uren..

G.F. Baron Thoe Schwartzenberg en Hohenlandsberg. Ter ordonnantie van Deselven, A.G. van Dalsen Fontein.Menaldum, den 5 Maart 1851.

(................. It is master Romke van Reenen wurden. Hy siet yn 1857 ek yn it haadbestjoer fan de Friesche Onderwijzers Vereeniging, de gewestlike feriening fan it Nederlansch Onderwijzers Genootschap, tegearre mei de skoalmaster J. de Vries fan Dronryp.)


L.C. 12-11-1865.

Finale Verkoop van huis, erf en tuin in de Buren te BERLIKUM, Kad. Sectie A. 720 en 721 door de Onderwijzer (Romke Meinderts) van Reenen bewoond; den 12 Mei 1859 te aanvaarden.

(Is no hûs Buorren nû. 16. Foarhinne wenne hjir Andele Kl. Boomstra (Boomsma) en dêr nei, wer folle letter, de Berltsumer keunst skilder Simon Kamminga.)


L.C. 10-3-1865.

Heden werd ik in de diepste droefheid gedompeld door het overlijden van mijnen dierbaren Echtgenoot, Romke van Reenen, in leven Onderwijzer der Jeugd te dezen plaatse. Hij stierf plotseling, ten gevolge van eene hevige bloedspuwing, in den krachtvollen leeftijd van 39 jaren, mij uit een gelukkig huwelijk van 16 ½ jaar, 6 kinderen nalatende, die meerendeels hun onherstelbaar verlies nog niet kunnen beseffen. Zij die den braven Overledene in zijn nuttig en werkzaam leven gekend hebben, zullen eenigzins beseffen wat wij in hem verliezen.

BERLIKUM, den 5 Maart 1865. G.Visser, Wed. R. Van Reenen.


L.C. 14-3-1865.

BERLIKUM. - Welke groote tegenstelling dit wisselvallig leven vaak oplevert, hiervan ontvingen wij dezer dagen weder een treffend bewijs. In de vorige week had het naburige Dronrijp gejubeld met den hooggeschatten Onderwijzer (J.) de Vries; en..........op den eersten dag der week werd ons Dorp in diepe droefheid en verslagenheid gedompeld, door het plotseling overlijden van onzen hoog geschatten onderwijzer van Reenen. Hij werd op het onverwachst aan ons ontrukt in de kracht zijner jaren. Onbeschrijfelijk is het met zijn vrouw en hunnenog 6 jeugdige kinderen, benevens hunne grijze moeder, wat de school, ons Dorp, ja de geheele maatschappij in hem verliezen! Hij toch was één der braafste, ijverigste en verdienstelijkste menschen. Algemeen is dan ook de deelneming in dit verlies. Dit bleek vooral heden toen zijn stoffelijk overschot werd ter aarde besteld. Zijn lijk werd gedragen door de mannelijke leden van het hier bestaande zang gezelsschap, waarvan hij, de rijk begaafde zanger, de ziel en leven was. Dadelijk achter het lijk volgden de vrouwelijke leden van het zang gezelschap, vervolgens een aantal onderwijzers, dan de familie, onderscheidene autoriteiten en vrienden, terwijl meerderen zich uit eigen beweging bij de lijkstatie hadden aangesloten, en eene talrijke menigte zich op het Kerkhof verzameld. Rondom het graf geschaard, hield de Predikant der Hervormde Gemeente eene toespraak tot de aanwezigen, ontleend aan de laatste woorden, die de ontslapene, toen hij reeds met der dood op de lippen, by zijne vrouw in huis kwam, nog gesproken had, "Het oog naar boven" Deze toespraak werd afgewisseld door het zingen van een evangelisch gezang 182: 2, 4, aangeheven door de gezamenlijke onderwijzers en de leden van het zang gezelschap. Toen het gezang zweeg schetste ds. H.Uden Masman (Herfoarme dûmny te Wier), voorzitter van de plaatselijke schoolcommissie, in eenige treffende en welsprekende woorden, de verdiensten van den overledene als onderwijzer, en wekte vooral de kinderen op, om hunne braven, genegen en liefdevollen leermeester en vriend, nimmer te vergeten en om zijne nagedachtenis in eere te houden, door zijne goede lessen te behartigen. Nadat het lijk in de grafkuil was neergelaten, verwijderde zich de stoet weder in dezelfde orde. Zoo eindigde deze treurige plechtigheid, die naar wij hopen by velen eene blijvende indruk zal achter laten.


L.C. 14-3-1865.

Burgemeester en Wethouders van Menaldumadeel, noodigen uit Sollicitanten naar de vacature Hoofdonderwijzers betrekking te BERLIKUM, om zich met overlegging der vereischte stukken aan te melden ter Secretarie der Gemeente vóór den 1 April e.k.. De voordeelen bestaan in Huis, Tuin en fl. 810,- jaarwedde, terwijl bij eventueele benoeming tot Koster nog op fl.150,- kan worden gerekend. De dag van het Vergelijkend Examen zal nader worden bekend gemaakt.

It is master Jan Hendrik Groenewold wurden.


L.C. 13-2-1866.

Heden avond te 7 ½ ure overleed zacht en kalm onze veel belovende Zoon, Reinder, in den jeugdigen leeftijd van 22 jaar en ruim 2 maanden, in leven Hulponderwijzer te BERLIKUM.

Roordahuizum, den 7 Februarij 1866. IJ. van der Schaaf, H. Hiemstra.


L.C. 15-6-1895.

Door de Raad van Menaldumadeel benoemd tot onderwijzeres in de nuttige handwerken te BERLIKUM, mej. J.(anke) Runia.


L.C. 1-9-1930 - Afscheid mej. G(riet) van Dijk te Berlikum. en ....... L.C. 3-9-1930. Een afscheid.


By de gearkomste fan it konsistoarje (tsjerkeried) yn de konsistoarjekeamer op 9-10-1875 wie in brief ynkommen fan de H.H. tsjerkfâden fan de Herfoarme Gemeente, wêr yn stie, dat master J.H. Groenewold, haad fan de iepenbiere skoalle hjir, yn 1865 wol oansteld wie ta ûnderwizer, koster, oargelist, foarlêzer, foarsjonger etc. etc. mar dêrfan nea in offisjele oanstelling krigen hie en dy no pas krigen hie. Nei lecture fan dit stik waard der troch diaken J. Hacquebart wezen op kêst 14 sub. 9 fan it Synoadaal Reglemint foar tsjerkerieden en op kêst 18 fan it Alg.Reglemint op it behear fan it tsjerklik guod en fûnsen, wêr’t yn beide kêsten sein wurdt, dat de beneaming fan foarlêzers en foarsjongers NET BY de tsjerkfâden mar BY de tsjerkeried thús heard, sa dat de tsjerkfâden oer de grinzen fan har foech hinne gien wienen. Ek waard der in oanmerking makke op de klausule dy’t giet as folget: "Sa lang as hy hjir ûnderwizer is". De tsjerkeried wie fan fielen, dat de tsjerkfâden de rigels oertrêden hienen en nei in folsleine diskusje waard besletten in skriuwen te rjochtsjen oan de hearen tsjerkfâden. Hjirnei waard oergien ta it opmeitsjen fan in pleatslik reglemint foar de tsjerkeried fan de Herfoarme tsjerke yn BERLTSUM. Hjir kaam û.o. yn te stean, dat der 4 ris yn’t jier in gewoane tsjerkeriedsgearkomste en sa nedich bûtengewoane gearkomsten holden wurde soenen en dat de tsjinst tiid fan âldelingen en diakens bepaald waard op 3 jier. Jierliks giet 1 âlderling en 1 diaken ôf. (Der sieten doe, neist de dûmny, 3 âlderlingen en3 diakens yn de tsjerkeried en de tsjerkfâdij bestie út 3 tsjerkfâden.) Foar 1849 wienen der 2 fan elts kolleezje en is doe om reden fan doelmjittigens útwreide ta trije.


Burgemeester en Wethouders van Menaldumadeel convoceren door deze t.v.v. de H.H. Kerkvoogden de Hervormde Floreenplichtingen van het Dorp BERLIKUM, om te compareren op Woensdag den 29 Maart e.k. des v.m. ten 11 uur, in de herberg van W.K. Boorsma aldaar, ten einde, met betrekking van de woning van den overleeden Onderwijzer, Koster en Organist, en in zake van al hetgeen met de vacature veroorzaakt door het overlijden van den Heer R.(omke) van Reenen in verband staat, zoodanige maatregelen te nemen.


L.C. 30-7-1896.

Gevraagd tegen half October a.s. eene BEWAARSCHOOLHOUDERES met acte NUTTIGE Handwerken, aan de Christelijke BEWAARSCHOOL te BERLIKUM. Nederlands Hervormd Salaris fl. 300,- en vrije woning. Brieven franco aan Ds. A. Jellema, voor 9-8-as. 


L.C. 25-6-1887.

Bewaarschool te BERLIKUM in Friesland. Het Bestuur van de Christelijke Bewaarschool te Berlikum gevoelt zich genoodzaakt, wegens het in de "Heraut"van 12 juni 1887 voor komend ingezonden stuk geteekend (Sikke) Hempenius, Zwammerdam, te verklaren, dat mejuffrouw Berendiena Spiekman als hoofd onzer school ontslagen is wegens onchristelijk gedrag.

Het Bestuur. J.(an) Hacquebart, voorz. D.(irk) G.(ijsberts) Wassenaar.


Master Hempenius, ôfkomstich fan Holwerd, wie hjir skoalle haad fan C.N.S. fan ôf juni 1884 oan’t febrewaris 1887.


De BEWAARSKOALLE siet yn it troch de Herfoarme tsjerke yn 1882 fan it evangelisaasje bestjoer oankochte evangelisaasje lokaal mei wenhûs yn de Buorren. Letter siet hjir de C.V.O. skoalle yn.


L.C. 25-5-1873.

Anti-Schoolwetverbond.

Openbare vergadering voor Boxum en Omstreken, op Woensdag 28 Mei 1873, ‘s avonds 7 uur ten huize van Jakob Greidanus te Boxum. Sprekers: W. Krijnin Jr, van Menaldum. G. Klijn van Marssum en G. Broekstra van Berlikum.

G. Broekstra.


It ferskynsel normaalskoalle ferdwûn yn 1970. Doe binne de normaalskoallen dy’t der noch oer wienen, fuseare ta it pedagogysk heger ûnderwiis. Mar eartiids wienen der yn hiel wat plakken normaalskoallen


L.C. 6-9-1894.

Berlikum.

De Christelijke NORMAALSCHOOL. (gev. te Berlikum) Ondergeteekenden, Hoofden van Christelijke. Scholen, hebben eene Christelijke Normaalschool opgericht waarvan de lessen 1 Oct. a.s. zullen beginnen. Aangifte van Leerlingen vóór 1 Sept. a.s. bij één der Ondergeteekenden, die ook bereid zijn nadere inlichtingen te geven.

BERLIKUM, 1 Sept. 1894. J. Alberda, Beetgum, A.C. den Besten, Minnertsga, R.Bakker (C.V.O.), Menaldum, S. Heinsma (C.V.O.), Berlikum, K. Kremer (C.N.S.).


L.C. 21-12-1936.

Begravenis K. Kremer.

Hij overleed na een verkeersongeval........Hij was 30 jaar onderwijzer te Berlikum. Op 67 jarige leeftijd werd hij gepensioneerd, waarna hij zich te Bolsward vestigde. In 1928 verhuisde hij naar Leeuwarden. .........Hij was een bevorderaar van de A.R. beginselen in het district Franeker..........

Hij was ridder in de Orde van Oranje Nassau............Ten huize van dhr. N. Kremer Sr. te Uithuizen werd een korte rouwdienst gehouden........op uitdrukkelijk verzoek van den overledene mocht bij het graf niet worden gesproken.


L.C. 9-8-1893.

Aan de Openbare Lagere School te BERLIKUM wordt gevraagd eene Onderwijzeres der 3e kl, op eene jaarwedde van f.500,-. Sollicitatie-stukken aan den Burgemeester van Menaldumadeel, voor 24 Augustus 1893.


L.C. 31-12-1901.

Raadsvergadering Menaldumadeel..........ingewilligd werd het verzoek van H. Scheltema te WIER cs, om aan de O.L.S. te BERLIKUM onderwijs in de Fransche taal weder te doen verstrekken.


L.C. 8-3-1918.

Rauwerderhem. Voordracht voor hoofd der School te Poppingawier. 1. H. Frankena h.d.s. te Molkwerum. 2. H. Sannes, onderwijzer te BERLIKUM.

(Dit is Hartman Sannes de bekende Biltse histoarikus en Biltse skiednis skriuwer. Sa hat de bekende histoarikus / skiednis skriuwer, F.D. haadredakteur, A.R. keamerlid en de lettere senator Hendrik Algra hjir ek skoalmaster west yn Berltsum. fan 1-4-1915 oan’t 1921)


L.C. 15-8-1934.

Uit de provincie.

Kooten 14 augustus. Afscheid H. Sannes.


L.C. 11-12-1970.

Een leven met de bijbel.

(Hendrik Algra)


L.C.. 30-8-1928.

Benoemd met ingang van 1 September a.s. tot onderwijzeres in de nuttige handwerken aan de school voor Christelijk Volks Onderwijs te BERLIKUM, mej. M. Jellema aldaar.


L.C. 4-9-1929.

Een zilveren jubileum.

Meester Veninga hoofd der Openbare school te Berlikum, 25 jaar aldaar hoofd der school. Hij is reeds langer dan 40 jaren bij het openbaar werkzaam. .........etc.......etc......


L.C. 6-4-1938.

Begrafenis Johs Veninga.

BERLIKUM. 5 April. Onder grote belangstelling werd alhier hedenmiddag ter aarde besteld het stoffelijk overschot van wijlen den heer Johs Veninga, sedert 1935 gepensioneerd hoofd der Openbare lagere school te Berlikum en sindsdien woonachtig aan de Bildtsche straat no 80 te Leeuwarden. Naast vele anderen waren o.a. aanwezig de burgemeester en de gemeente-secretaris van Menaldumadeel, verschillende oud-collega’s en vroegere personeelsleden. Ook was het tegenwoordige schoolhoofd, de heer O. De Boer en het volledige personeel aanwezig. Behalve ds. Hoekema van Hallum, die de dienst leidde, werd nog het woord gevoerd door den heer Westerhuis van Leeuwarden als oud collega en den heer W.(ijtse) de Haan, wethouder dezer gemeente, die sprak als toenmalig voorzitter van de oudercommissie. Een tweetal bloemstukken deelde de baar, waarvan een was van de zangvereeniging "Nut en Genoegen", als laatste hulde aan den overledenen, die vele jaren belangeloos als directeur der vereeniging had gefunctioneerd.


L.C. 22-3-1930.

De O.L.S. te Sint Annaparochie.

O.m. vermeld dat...... van de oud schoolmeesters...... Te Sint Annaparochie stond mr. Willem Reins Spoelhof (1788-1802), zijn vader was koopman en ouderling te BERLIKUM. Meester Spoelhof nam deel aan den politieken strijd zijner dagen, aan de zijde der Patriotten, maakte in 1795 zelfs deel uit van de Provisionele (voorlopige) Municipaliteit (gemeenteraad) van Het Bildt. Er kwamen klachten over het verwaarlozen van den schooldienst en in 1802 bedankte hij of hij werd bedankt. In 1808 neemt hij evenwel weer tijdelijk de school waar en in 1812 treedt hij op als onderwijzer aan de toen geopende school te Nieuwe Bildtdijk, tot zijn dood in 1839. Te Sint Annaparochie was na een korte waarneming door Hendrik Saakes in 1802, in 1803 als schoolmeester en organist benoemd Pieter Ebbings Kiestra van IJlst, die in 1808 overleden is.

(Spoelhof is besibbe û.o. oan de Berltsumer Terpstra’s (Wieger, Willem, Ids, Simon, Tjibbele etc.) en Kiestra oan de Berltsumers mei de namme Ebbing.)


L.C. 19-3-1943.

BERLIKUM, 18-3-1943.

Praktyk les op de túnbouskoalle te BerltsumHeden hadden alhier de overgangs- en het eind examen plaats van de Lagere Tuinbouw School in tegenwoordigheid van de Commissie van Toezicht en ir. (C.M.) van der Slikke, rijkstuinbouw consulent. Aan 12 leerlingen van de 4e klasse kon een diploma worden uitgereikt en wel met ZEER VEEL VRUCHT aan Youw Hofstra te Deinum en Anne Strikwerda te St. Annaparochie, met VEEL VRUCHT aan S. Lautenbach te Berlikum, Jacob Stapert en Pabe Tuinhof te Minnertsga, met VRUCHT aan W. van Althuis te Dronrijp, Joh. Binnema, Piet(er) (Ales) Bosma en W.(illem) (Klazes) Pranger, te Berlikum, Jan Bokma te Marssum, Tjerk Elzinga te Minnertsga en P. Lont te St. Annaparochie.Aan 1 leerling kon geen diploma worden uitgereikt. Ir. Van der Slikke reikte met een toepasselijk woord de diploma’s uit en sprak tevens een woord van dank tot het hoofd der school, den heer P.(aulus) van der Heiden voor het gegeven onderwijs, waarna Anne Strikwerda mede namens de leerlingen ook zijn dank uitsprak en het hoofd der school een cadeau aanbood.



Yn Fryslân wienen mar twa legere túnbouskoallen t.w. ien yn Berltsum en ien yn Bûtenpost. Master Paulus van der Heiden wie dêrfoar, oan’t 1922 ta, ûnderwizer west oan de Van der Tak skoalle yn Den Haag. Hy is hjir letter opfolge troch master Metske Kramer.) Yn 1953 hie de skoalle sa’n 77 learlingen en dat wie sa njonkenlytsen heech te neamen, omreden dat it 10 mear wienen as it gemiddelde fan de túnbouskoallen yn Nederlân! )


L.C. 23-3-1956.

Kleuterschool vereniging te BERLIKUM opgericht. 

In een druk bezochte (leden) vergadering, bestaande uit voorstanders van Volksonderwijs (O.L.S.) en Christelijk Volksonderwijs (C.V.O.) is te Berlikum opgericht de Vereniging voor Bijzonder Kleuter Onderwijs. Na een kort openings woord van de heer R.J. van der Zee, verkreeg da. S.E.Treffers (Doopsgezind) het woord, die haar blijdschap er over uit sprak, dat de vereniging, die nu reeds 350 leden telt, kon worden opgericht. Het bestuur is als volgt samengesteld: Sj.(oerd) D.(ouwes) Runia, voorz.; R.J. v.d.Zee, vice voorz; J.Faber (Wier) secr.; H.(ielke) Gerkema penn.; mw. M.(arijke) Lautenbach-Osinga; mw. B.(ootje) de Haan-Kuperus en M.Kramer. Tijdens de pauze circuleerden bestek en tekening van de te bouwen kleuterschool (achter de O.L.S. aan de Skoalle strjitte). Ook werden enige meubeltjes voor de kleuters getoond. Mocht het schoolgebouw niet op tijd klaar zijn, dan heeft de Doopsgezinde Kerkeraad zijn consistorie daarvoor beschikbaar gesteld. Het slotwoord werd gesproken door ds. C.(ornelis) Fortgens (Nederlands Hervormd).


Bij de opening van de bovengenoemde kleuterschool (sûnt 1958 mei de namme "Lyts libben") op 21-8-1956 noemde Burgermeeste D. Torensma het onbegrijpelijk, dat een dorp als BERLIKUM jaren lang verstoken is geweest van een kleuterschool. Hij verheugde er zich daarover, dat men elkaar had gevonden en hoopte, dat met behoud van ieders levensbeschouwing, op het fundament Geloof, Hoop en Liefde mag worden voort gebouwd. Een van de sprekers t.w. E.(eltje) K.(lazes) Osinga sprak namens een groep meelevenden van de Hervormde Gemeente. Hij betreurde, dat het streven, "één school voor het gehele dorp" niet bekroond werd.

Een kleine minderheid van de Hervormden hebben samen met de Gereformeerden een 2e kleuterschool opgericht.

(Doe wienen der nei in lange tiid sûnder beukerskoalle samar 2 kristlike (! ?) beukerskoallen op g.g.(!) yn it doarp.)


It gebou fan dizze beukerskoalle wie in (houten) needgebou. Nei 15 jier, yn augustus 1975, is de nije beukerskoalle ("Lyts libben") oan de Mulseleane pas iepene.


L.C. 20-8-1971.

Het lytse libben is nu goed onder dak.

(Berlikumer kleuters zaten 15 jaar in noodgebouw.)

Iepening Beukerskoalle "Lyts Libben"oan de Mulseleane (tsjin oer berne opfang "Okidoki".)


De mearderheid fan de Berltsumer Herfoarmden wienen foar it oprjochtsjen fan ien beukerskoalle foar it hiele doarp. Dan krigen ek de net tsjerklike beukers de kâns om mei it evangeelje yn oanrekken te kommen. De âlders moasten dan sels mar witte wat hja der fierders mei dwaan woenen. Fan Grifformearde side woe men dêr neat fan witte.  De âlders fan de Iepenbiere en in mearderheid fan de Herfoarmde âlders hawwe doe in beukerskoalle oprjochte mei de statuten opmakke troch ..........in Grifformearde dûmny. In lyts part fan de Herfoarmden hawwe mei de Grifformearden dêrnei in twadde Kristlike beukerskoalle oprjochte...........ek op Grifformearde grûnslach. Dizze twadde beukerskoalle waard festige yn in loads neist de Krústsjerke, no bekend as de “Klinker”, it oefenlokaal fan muzykferiening "De “Bazuin”.

Oh, dy Berltsumers!  (fan doe)


L.C. 20-12-1963.

Huishoudschool Berlikum eindelijk onder dak.

Gisteren is in BERLIKUM de nieuwe Christelijke Landbouw huishoudschool "de Fûgelsang" feestelijk geopend. De heer H.(idde) W.(ibius) Born, voorzitter van het schoolbestuur had de leiding van de bijeenkomst, waarin de openingsrede uitgesproken werd door mej. A.K. van den Bout, inspektrice van het nijverheidsonderwijs. De school begon in 1955 met 33 leerlingen en telde er het volgend seizoen reeds 85 en nu 172. De nieuwe school is nu al te klein met slechts zes lokalen. Het blijft dus nog schikken en plooien, zoals voorheen. Want er zijn negen lokalen nodig. De lessen werden in her en der door het dorp verspreide lokalen gegeven.

(Sûnt 1-8-1982 is de húshâldskoalle mei 114 learlingen opgien yn de Kristlike skoalle mienskip "Ulbe van Houten" te Sint Anne.)


L.C. 8-12-1962.

Het bestuur der Chr. Kleuterschool te BERLIKUM vraagt per 1-3-1962 een leidster, Nederlands Hervormd Rechtzinnig. Berlikum heeft uitstekende busverbindingen met Leeuwarden. Brieven aan de secr. T. Van der Wal, Molenstraat 262 M te Berlikum.


L.C. 22-5-1964.

Het bestuur van de mooi gelegen en nieuwe Bijzonder kleuter school "Lyts Libben" te BERLIKUM vraagt m.i.v. 18-8- a.s. een leidster van Orthodoks Nederlands Hervormde beginselen, i.b.v. acte A of daarvoor studerend. Ook gehuwde dames komen voor deze betrekking in aanmerking. Soll. voor 2-6 te richten aan de secr. S.(ijbe) J.(ac.) Bontekoe, Buorren 153 Berlikum. (Fr.).


Verschenen bij J. van’t Oever te Leeuwarden op 20-12-1889 : Het onrechtvaardig ontslag van het hoofd der school (W.B. Kroeze) te Berlikum. Een openbare brief aan ds. G. Nijhuis, Hervormd predikant aldaar. Door T. Dalhuizen, Hervormd predikant te Wanswerd.


L.C. 12-3-1946.

EBEN HAËZER. Berlikum.

Ledenvergadering Hervormde Schoolvereniging "Eben Haëzer". Het aftredend bestuurslid, de heer D.(ouwe) Sj.(oerds) Runia werd herkozen, gekozen werd de heer P.(ieter) (Douwes) van der Zee. Batig saldo f. 665,01. Het aantal leerlingen bedroeg 104. De vereniging telt 101 leden.


L.C. 1-1-1890.

31 December. Inzake het ontslag van den hoofdonderwijzer eener Chriselijke school te BERLIKUM wordt aan de Standaard (A.R. blêd) het volgende rapport ter plaatsing toegezonden.

"Het hoofdbestuur der Vereeniging van Christelijke onderwijzers en onderwijzeressen in Nederland heeft aan zijne leden, den heer A.C.W. Scheffer te Harlingen, met twee hoofdonderwijzers aan Christelijke scholen in Friesland, nl. de heeren J.C. de Puij te Sexbierum en W.C. van Munster te Leeuwarden, opgedragen een onderzoek in te stellen naar de zaak van het ontslag van den hoofdonderwijzer, den heer W.(illem) B.(erend) Kroeze, aan de Christelijke (C.V.O.) school te Berlikum. (troud mei Anna Doeglas) Na kennisneming en bespreking van het door de commissie uitgebrachte rapport en van alle stukken, daarop betrekking hebbende, is het hoofdbestuur eenparig tot de overtuiging gekomen: a. dat de verhouding tusschen bestuur en onderwijzer aldaar onhoudbaar was geworden. b. dat, hoewel de schuld der verwijdering aan beide zijden ligt, toch gebleken is dat de onderwijzer, door niet in alles te voldoen aan het door hem ondertekende reglement, zoowel als door geen rekening te houden met plaatselijke toestanden, niet te Berlikum kon werkzaam blijven. Om welke redenen het hoofdbestuur aan de leden der Vereeniging niet kan afraden om naar Berlikum te solliciteren, om redenen in dit ontslag gelegen".


L.C. 2-1-1890.

BERLIKUM - Het schoolbestuur te Berlikum, overtuigd dat zijn Eere-Voorzitter en Leraar Ds. G. Nijhuis zich niet verwaardigen kan en zal, op een vuil smaadschrift als van (Ds. D.T.) Dalhuizen te Wanswerd, te antwoorden, gevoelt zich verplicht openlijk te verklaren:

Ds. G. Nijhuis

Dat het Bestuur den Heer Kroeze heeft ontslagen wegens weigerachtig en onchristelijk gedrag. Niet door invloed of uitlokking van Ds. G. Nijhuis, daar het Bestuur meent zelfstandig genoeg te kunnen handelen, en niet aan den leiband van dezen of gene te moeten loopen. En verder dat én bestuur én wij met vrijmoedigheid kunnen verklaren, dat onze gansche Vereeniging zich verblijdt over den ijver en opofferende medewerking, die zij steeds van onze waardigen en door onze Gemeente zoozeer geliefden en gewaardeerden Leraar mag ondervinden, terwijl het Bestuur hoopt en bidt, dat het onzen Leraar nog lang gegeven moge worden op dezelfde wijze en met denzelfden ijver voor ons Christelijk onderwijs onder ons midden te arbeiden.

De Financiële Commissie: Het Bestuur:
H. van der Schaaf. J. Stienstra. Voorz.
M. Loutenbach. J. Hacquebart. Secr.
J. de Boer. W. Tuinenga. Penningm.
F. Stienstra. S. Osinga.
D. Braaksma. T. van der Schaaf.
P. Quaree.


Brochure, 23 siden, van ’t Oever. 1889.

Het onrechtvaardig ontslag van het hoofd ener Christelijke School te Berlikum. (prov. Friesland) skreaun troch ds. T.(heunis) Dalhuysen fan Wânswert.  (In iepen brief oan ds. Gerhard Nijhuis.)


It kin wêze dat syn eigen ûnderfingen him ta it skriuwen fan dizze brosjure dreaun hawwe. Hjir oer it folgjende: (ûntliend oan de Grifformearde dûmny fan de Jouwer t.w. Cor Waringa.)

Theunis Dalhuysen berne te Kampen op 21-12-1852 en ferstoarn te Marrum op 23-1-1915. Hy leit mei syn frou begroeven yn Wânswert (by de tsjerke). Hy wie yn Âldeboarn begûn as dûmny en op it hichtpunt fan swierrichheden (famke wie troch him swier makke, in grutte sûnde dus), giet hy yn 1878 nei Minnertsgea, wêr’t men neat ôfwit fan syn oansteande heit wurden. Hy waard dêr ynstalleare op 10-11-1878 en krekt dêrfoar wie hy yn de gemeente Útingeradiel op 7-11-1878, 25 jier âld, troud mei de 16 jierrige Sytske Aarts ôfkomstich fan Âldeboarn. (boarne: www. genlias.nl) Yn Minnertsgea rint it út de hân fanwege iepenbiere dronkenskip. (en net sa’n lyts bytsje) Hy wurdt foar seis wike út syn amt set as dûmny. Krekt yn dy tiid fâlt it op dat Sytske har bûk minder plat is dan doe’t hja kaam. No wurdt hy út syn amt set troch de klassis (regionale gearkomste) fan Frjentsjer. Nei in skoftsje skriuwt hy in nederige brief mei de fraach of hy asjeblieft wer yn syn dûmny’s amt ferhelle wurde mocht, mar in skoftsje letter in fjoerslagge brief, wêryn hy alles en eltsenien foar lieger en ûnrjochtbedriuwer útmakke. Hy ferlit de Kristlik grifformearde tsjerke. Hy is letter Herfoarmd wurden. Yn 1889 stie hy yn Wânswert.


L.C. 24-02-1890.

Kerk en Schoolnieuws.

Aan de 1e Christelijke school te Apeldoorn zijn tot onderwijzers benoemd de heeren Schooneveldt te Zuidland en (W.B.) Kroeze te BERLIKUM.

(3-10-1888, Haarlem, huwelijk van Anna Maria Doeglas (< Doekeles) 20 jr, z.b. wonende te Haarlem, d.v. Dirk Doeglas en Anna Louise Homborg, beiden overleden, met Willem Berend Kroeze, geb. Kampen 17-5-1862, hoofd ener school (C.V.O. te Berltsum) zoon Van Hendrik Kroeze en Geertrui Voerman, overleden te Kampen 3-12-1955. (syn earste frou liet by har ferstjerren op 27-8-1889, him in bern nei, t.w. Anna Louise Geertrui.) Hy hertrouwd op 4-8-1926 met Tjitske Schreuder, geb. te Delfzijl 8-5-1872, overl. te Kampen 20-9-1950, uit deze verbintenis (?) geb. te Koudekerke 5-10-1908 Hendrik Willem Kroeze. (De beppe fan Anna Maria Doeglas, t.w. Maria van Dansik, widdo fan Willem Frederijk Homborgh, wenjende yn it Gasthuishofje te Haarlim hie de tastimming ta in houlik net tekene.) Sjoch ek ds. T. Dalhuysen fan Wânwert.


L.C. 20-12-1928.

Het 40-jarig bestaan van de school van Ebenhaëzer (C.V.O.) te Berlikum.

Sjoch foar it Kristlik ûnderwiis (C.N.S en C.V.O.) it boek: 1868-1993 "125 jaar christelijk onderwijs in BERLIKUM." skrean troch Floris Visser.


L.C. 3-11-1934.

Zilveren jubileum als hoofd der school.

(Dhr. J. de Haan, het hoofd der Chrislelijke Nationale School alhier vierde gisteren zijn zilveren jubileum.)


L.C. 2-10-1939.

Afscheid schoolhoofd.

(Ôfskie master Jenne de Haan fan de C.N.S. skoalle.)


L. C. 31-8-1985.

Sfeer en fleur bij afscheid meester Visser.

Foto: master Floris Visser en syn frou Joukje Kuipers yn de auto troch it doarp.


L.C. 24-8-1957.

G. Nauta, 25 jaar C.V.O. -school te Berlikum, gehuldigd.


L.C. 1-7-1969.

C.V.O. school Ebenhaëzer te Berlikum.

(Adfertinsje i.f.m. it ôfskie fan master Gadze Nauta.)


L.C. 5-2-1962.

Berlikum kreeg moderne school voor C.V.O. (foto)

(Iepening Herfoarme skoalle oan de Mulseleane.)


L.C. 2-5-1962.

VEERTIG JAAR onderwijzer jubileum aan dezelfde school.

M.(einte) Brandsma en U.(lbe) van Houten jubileerden gister in Sint Annaparochie. De heer Brandsma is 38 jaar in Berlikum aan de C.N.S. (de Grifformearde skoalle) werkzaam geweest en kwam vorig jaar naar de hoofdplaats van het Bildt aan dezelfde school waar de heer van Houten nu onderwijzer is in Nederlands en Engels, n.l. de Chr. Nat. U.L.O. school. En zoals de heer Brandsma na een kort begin in Vrouwenparochie steeds in Berlikum heeft gestaan, zo is de heer van Houten al die jaren Sint Annaparochie trouw gebleven, waar hij aan de lagere school begon. Beiden bevriend door een huwelijk met een Bildtse vrouw, (freondinnen út Froubuorren) beiden mannen van de Fryske Beweging, beiden "oud landers" (zoals men op het Bildt zegt) - de heer Brandsma werd in 1903 in Zurich geboren, de heer van Houten in 1904 te Boksum, beiden leerlingen van de thans niet meer bestaande Gereformeerde kweekschool van J.E.van Buuren te Leeuwarden. De heer Brandsma kan uit de woonkamer van zijn nieuwe woning BERLIKUM zien liggen. Toen hij het dorp in 1961 verliet, werd hem een verrekijker aangeboden, maar voorlopig behoeft de jubilarisdie nog niet te gebruiken, want de band met het dorp der "gerniers" is zo sterk, dat hij nog altijd voorzitter is van de Berlikumer Fûgelwacht en secretaris van de A.R. kiesvereniging in Menaldumadeel. "Men rekket der op it lêst biwoartele, ek as men de skiednis fan sa ‘n doarp hwat ken". Zei deze nieuwbakken Bildtker ons. Aan de dorpsgeschiedenis heeft de heer Brandsma, die voorzitter is geweest van de Krite Berltsum van het Kristlik Frysk Selskip, heel wat gedaan. Hij schreef ook het jubileumboek van de Berlikumer veilingvereniging "de Afslag", 1899 - 1949. "Ik wie gernier mei" lichtte hij ons toe. De overgang naar de tegenwoordige U.L.O. school was eerst wel even wennen, maar met meer dan 270 leerlingen behoort ook Berlikum, zodat ook in dit opzicht de band met het oude dorp niet helemaal verbroken is.


L.C. 10-1-1976.

BERLIKUMER school gaat twee keer per jaar leerlingen toelaten.

Het heeft Arend Douma, hoofd van de (O.B.S) school in Berlikum ruim een jaar gekost, voordat hij ban B. & W. van Menaldumadeel toestemming kreeg om twee keer per jaar nieuwe leerlingen toe te laten........etc..........etc......

(foto)